Từ điển để làm gì?

Ai cũng biết “Từ điển”, nên không biết có ai đã từng hỏi … ngớ ngẩn cỡ này chưa: Nhưng từ điển để làm gì? (But what’s a dictionary for?) [1].

Theo từ điển Merriam Webster, từ điển là:

+ a reference book that contains words listed in alphabetical order and that gives information about the words’ meanings, forms, pronunciations, etc.
+ a reference book that lists in alphabetical order the words of one language and shows their meanings or translations in a different language
+ a reference book that lists in alphabetical order words that relate to a particular subject along with their definitions and uses

Tạm dịch:

Từ điển là:
+ Một cuốn sách tham khảo chứa các từ được liệt kê theo thứ tự bảng chữ cái và cung cấp thông tin về ý nghĩa, các dạng, cách phát âm,… của từ.
+ Một cuốn sách tham khảo liệt kê theo thứ tự bảng chữ cái các từ trong một ngôn ngữ và chỉ ra các nghĩa hoặc các cách dịch của nó trong một ngôn ngữ khác.
+ Một cuốn sách tham khảo liệt kê theo thứ tự bảng chữ cái các từ liên quan đến một chủ đề cùng với các định nghĩa và cách sử dụng của nó (từ).

Theo từ điển Oxford, từ điển là:

A book or electronic resource that lists the words of a language (typically in alphabetical order) and gives their meaning, or gives the equivalent words in a different language, often also providing information about pronunciation, origin, and usage.

Tạm dịch:

Từ điển là một tài nguyên sách hoặc điện tử mà liệt kê các từ của một ngôn ngữ (thường theo thứ tự bảng chữ cái) và cung cấp các nghĩa của nó hoặc các từ tương đương trong một ngôn ngữ khác, và thường cũng cung cấp thông tin về cách phát âm, từ nguyên gốc và cách sử dụng.

Như vậy, có thể hiểu “từ điển” theo nghĩa đơn giản là:
+ Sách để tra cứu nghĩa, các dạng (biến thể), cách phát âm, cách sử dụng,… của một từ (cùng ngôn ngữ) hoặc:
+ Sách để tra cứu nghĩa, các dạng (biến thể), cách phát âm, cách sử dụng,… của một từ của một ngôn ngữ khác.

Trở lại với câu hỏi: “Từ điển để làm gì?”

Đương nhiên, như khái niệm từ điển đã nêu trên, từ điển để tham khảo ý nghĩa, cách dùng,… của từ (cùng ngôn ngữ hoặc khác ngôn ngữ).

Với cách hiểu này, ta mặc nhiên công nhận rằng: từ điển chắc chắn là chính xác.

Từ đây một câu hỏi được đặt ra: Từ điển có trước để mọi người tra cứu và biết cách sử dụng từ, hay mọi người sử dụng từ trước (đến khi phổ biến, theo nghĩa được nhiều người sử dụng với ý nghĩa khá thống nhất) thì từ điển đưa từ vào (từ điển)?

Câu trả lời có lẽ khá rõ ràng: từ được sử dụng trước, đến khi phổ biến thì từ sẽ được cập nhật vào từ điển. Bởi vì từ điển (hay những nhà soạn từ điển) không tự ngồi nghĩ ra từ và nghĩa của từ rồi đưa vào từ điển để mọi người dùng!?

Như vậy, lật lại vấn đề, từ điển có chắc chắn chính xác không khi nó chỉ phản ánh lại từ thực tế?

Nhà từ điển học (nổi tiếng) người Mỹ Bergen Evans đặt câu hỏi: “But what a dictionary for?” – “Nhưng từ điển để làm gì?” trong bài viết cùng tên bàn về những chỉ trích “tác phẩm kỳ quặc” và “kinh tởm”,… của giới truyền thông về sự ra đời của từ điển “Webster’s Third New International Dictionary” năm 1961.

“Ngôn ngữ học hiện đại đã có được một hiến chương cho nó từ tác phẩm Language (1933) của Leonard Bloomfield…. Những khám phá tổng quát của ngành khoa học mới này là:

1. Ngôn ngữ là một hệ thống xuất phát từ các quy ước của con người, chứ không từ quy luật tự nhiên. Bước khởi đầu – và cần thiết – trong việc học một ngôn ngữ là quan sát và ghi lại một cách chính xác những gì xảy ra khi người bản ngữ nói.

2. Mỗi ngôn ngữ có đặc tính riêng biệt và độc nhất trong cách phát âm, ngữ pháp và từ vựng của mình. Nó không thể được mô tả dưới dạng logic, hoặc dưới dạng một ngôn ngữ tiêu chuẩn nào đó. Nó cũng không thể được miêu tả bằng bất cứ ngôn ngữ nào khác, hay thậm chí bằng chính quá khứ của nó.

3. Mọi ngôn ngữ đều có tính chất động hơn là tĩnh; do đó, một “quy luật” trong bất cứ ngôn ngữ nào cũng chỉ mang đặc tính ứng dụng tạm thời. Sự biến đổi luôn có tính chất thường hằng và bình thường.

4. “Sự chính xác” chỉ có thể dựa trên cách dùng, vì một lý do giản dị là không còn gì khác để cho nó dựa vào. Mọi cách dùng đều có tính chất tương đối.

Những khám phá vừa nêu dẫn đến hệ quả từ điển chỉ có ích với ý nghĩa nó là một sự mô tả chính xác và dễ hiểu của cách dùng hiện thời. Và để dễ hiểu, nó phải bao gồm các biểu hiện nào đó về các thông tin có tính chất liên tưởng về tôn giáo và xã hội.” [1]

Xã hội luôn luôn thay đổi, thay đổi do con người khám phá thêm những sự vật, hiện tượng tự nhiên (và phải đặt tên, mô tả nó), xã hội cũng thay đổi do chính những tác động từ con người (các nghiên cứu khoa học, chiến tranh,…) dẫn đến cần từ mới hoặc cách dùng mới của từ để mô tả sự vật hiện tượng. Do đó, người ta cần phải luôn cập nhật từ điển.

Theo Bergen Evans: “không thể đem ngôn ngữ của một thế hệ để làm mẫu mực cho các thế hệ kế tiếp. Xin nhấn mạnh, đây là điều không thể, chứ không phải không nên.” [1]

Xét cụ thể với từng bản từ điển khác nhau, liệu các từ điển có chính xác như nhau hay không?

Câu trả lời cũng dễ thấy: bản thân ý nghĩa của “từ điển” trong hai từ điển nổi tiếng bậc nhất thế giới là Webster và Oxford cũng đã có sự khác nhau (như phần đầu bài này đã dẫn).

Chưa kể còn có những từ điển “rẻ tiền”!

Từ Ok, từ được nói là “OK không chỉ là một từ vĩ đại, nó còn là một từ quan trọng, một sản phẩm thành công nhất mà người Mỹ đã xuất khẩu đi khắp thế giới. Nó bao gồm cả triết lý sống và cách suy nghĩ của người Mỹ.” [3] được cho là ra đời vào năm 1839, có nghĩa rằng trước đó nó chưa hề tồn tại. Có nhiều lý giải khác nhau về sự ra đời của Ok và, thêm một minh họa về vai trò bị động của từ điển, nguồn gốc từ Ok làm đau đầu nhiều nhà ngôn ngữ học.

Tham khảo:

[1] caohunglynh.wordpress.com/2012/10/10/bergen-evans-nhung-tu-dien-dung-de-lam-gi1/
[
2] http://www.yingyudaxue.com/books/advanced-english/but-whats-a-dictionary-for
[
3] http://www.sinhvienboston.org/2012/06/03/nguon-goc-tu-ok-tu-pho-bien-nhat-nuoc-my/#sthash.f2BQuXUN.dpuf

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s