Blog của Lê Văn Luật

Đời người thì có hạn mà sự học thì vô hạn!

Có thể tính được GDP địa phương không?

Việc các địa phương hàng năm công bố GDP và tốc độ tăng trưởng GDP cũng như đưa ra các nghị quyết về tăng trưởng GDP của địa phương mình lâu nay được xem như là chuyện đương nhiên. Vì vậy, câu hỏi “Có GDP địa phương hay không” là câu hỏi rất ngớ ngẩn. Tuy nhiên, đây là câu hỏi hoàn toàn chuẩn xác, không ngớ ngẩn tí nào!

Khái niệm GDP

GDP – Gross domestic Product = Tổng sản phẩm quốc nội.

Khái niệm GDP được nói đến lần đầu vào năm 1934 và được sử dụng rộng rãi từ 1944 (wikipedia).

Nghĩa từ:
+ Gross – (tính từ) thô (chưa tinh), toàn bộ, tổng cộng, gộp.
+ Domestic – (tính từ) trong nước, quốc nội, nội địa, trong nhà, việc nội trợ.
+ Product – (danh từ) sản vật, sản phẩm

Theo giáo trình Kinh tế vĩ mô, ĐH Kinh tế TP. HCM, 2009, NXB Thống kê TP. HCM thì:

GDP là giá trị bằng tiền của toàn bộ sản phẩm cuối cùng được sản xuất ra trên lãnh thổ của một nước, tính trong khoảng thời gian nhất định, thường là một năm.
+ GDP thể hiện mức sản xuất do cách doanh nghiệp đóng trên lãnh thổ của một nước tạo ra,
+ GDP chỉ bao gồm sản phẩm cuối cùng, chứ không bao gồm sản phẩm trung gian,
+ GDP gồm sản phẩm hoàn chỉnh được sản xuất ra trong năm hiện hành và có thể được bán ở năm sau,
+ GDP không bao gồm hàng hóa được sản xuất ở năm trước.

Như vậy, trước hết, cần hiểu một cánh chính xác rằng: GDP chỉ tính cho một quốc gia chứ không tính cho một địa phương thuộc một quốc gia.

Việt Nam, cũng như nhiều nước khác, đều áp dụng Hệ thống tài khỏan quốc gia SNA 1993 (Việt Nam bắt đầu áp dụng từ 1992) trong đó có GDP. Tuy nhiên, do đặc thù nền kinh tế (và vì vấn đề gì đó khác, tôi không biết) – đã nhiều năm Việt Nam tính GDP (quốc gia) bị … sai!? [1]

Nhìn vào bản chất của GDP, ta có thể thấy GDP phụ thuộc vào ba yếu tố trực tiếp sau:
+ Vốn: tăng vốn sẽ làm tăng qui mô sản xuất do đó làm tăng GDP.
+ Lượng lao động: lượng lao động tăng cũng làm tăng qui mô sản xuất tứ là làm tăng GDP.
+ Năng suất lao động: tăng năng suất lao động làm tăng giá trị gia tăng tức là tăng GDP. Năng suất lao động quốc gia = GDP (tức là tổng giá trị gia tăng) : Số lượng lao động.

Như vậy, để tăng GDP ta phải tăng một hoặc nhiều trong các yếu tố trên. Tuy nhiên, trong các yếu tố trên, duy chỉ có tăng năng suất lao động là chắc chắn tăng GDP.

Việc tăng vốn có thể không làm tăng GDP hoặc tăng không tương xứng (không hiệu quả) do tham nhũng, quản lý kém hiệu quả,… Tương tự như vậy, tăng lượng lao động cũng có thể không làm tăng GDP do chất lượng lao động kém hoặc do quản lý kém,…

Mặc dù GDP được ứng dụng rộng rãi nhưng GDP cũng có nhiều nhược điểm:
+ GDP không tính được phần giá trị thông qua chợ đen, kinh tế phi tiền tệ (tự trao đổi), các giá trị hình thành qua các hoạt động tình nguyện,… Do đó, với các quốc gia mà các hoạt động này chiếm tỉ trọng lớn trong nền kinh tế thì GDP sai lệch lớn.
+ GDP cũng không tính đến sự phát triển bền vững (khai thác tài nguyên thiên nhiên vừa mức, bảo vệ môi trường).

GDP bình quân đầu người

GDP bình quân đầu người đơn giản là GDP của quốc gia chia cho dân số bình quân. GDP bình quân đầu người cho biết tổng giá trị (tiền) bình quân một người lao động làm ra trong một năm.

Thu nhập bình quân đầu người

Thu nhập bình quân đầu người là mức giá trị (tiền) bình quân một người thu vào trong một năm.

Thu nhập bình quân đầu người thường bé hơn nhiều so với GDP bình quân đầu người, có thể chỉ bằng một nửa [7].

Cách tính GDP

Sơ đồ dòng chu chuyển giá trị (tiền) trong nền kinh tế:

eco

Từ dòng chu chuyển của nền kinh tế, có ba cách tính GDP:

GDP = C + I + G + X – M
= W + R + i + Pi + Ti + De
= ∑VAi

Trong đó:
+ W (wage) – tiền lương
+ R (rent) – tiền thuê (doanh nghiệp thuê đất)
+ i (interrest) – tiền lãi (chi phí thuê vốn) – lưu ý: ký hiệu i (nhỏ) là lãi vay, I (lớn) là đầu tư.
+ Pi (profit) – lợi nhuận trước thuế (lợi nhuận gộp) của các doanh nghiệp
+ Ti – (indirect tax) Thuế gián thu (= Td – Tr)
+ C (consumption) – chi tiêu của hộ gia đình
+ I (investment) – đầu tư của doanh nghiệp (= đầu tư thuần In + khấu hao De)
+ G (goverment spending) – chi tiêu của chính phủ
+ X (exports) – xuất khẩu
+ M (imports) – nhập khẩu
+ De – (depreciation) Khấu hao

1/ Theo thu nhập (income): Theo cách tiếp cận này, GDP là tổng thu nhập của hộ gia đình, doanh nghiệp và chính phủ – đó cũng chính là tổng chi phí sản xuất ra các sản phẩm cuối cùng của xã hội.

GDP = W + R + i + Pi + Ti + De

2/ Theo giá trị gia tăng (VA): Theo hướng này, GDP là giá trị gia tăng của tất cả các loại sản phẩm trong nước.

GDP = ∑VAi

Trong đó: VAi là giá trị gia tăng của loại sản phẩm i.

3/ Theo chi tiêu (expenditure): Theo hướng này, GDP là tổng chi tiêu của gia đình, chính phủ, doanh nghiệp để mua các sản phẩm cuối cùng.

GDP = C + G + I + NX

Tại sao GDP chỉ tính cho một quốc gia mà không tính cho từng địa phương?

Về phương diện lý thuyết, các công thức trên dựa trên mô hình nền kinh tế đầy đủ, khép kín và kiểm soát được. Nói cách khác, dựa trên mô hình nền kinh tế đầy đủ, khép kín người ta mới xây dựng được các cách tính trên. Cũng từ đó ta thấy: chỉ có thể tính GDP ở mức chính xác chấp nhận được khi ta có thể đo lường đủ chính xác các yếu tố C, G, I, M, X, I,…

Với một quốc gia, ta có thể kiểm soát được các yếu tố như kim ngạch xuất, nhập khẩu (X – M), tổng đầu tư (I), chi tiêu hộ gia đình (C), chi tiêu chính phủ (G),…  vì đây là một môi trường khép kín (đương nhiên với giả định là ảnh hưởng của các yếu tố bất khả kháng như thị trường chợ đen, buôn lậu,… là không đáng kể).

Với một địa phương, ta không thể tính toán chính xác tất cả các yếu tố trên. Nếu cố tình coi địa phương như một quốc gia thu hẹp: dễ thấy rằng ta không thể kiểm soát được hàng hóa, vốn, chi tiêu,… di chuyển qua địa giới các địa phương.

Một người sinh sống tại TP. HCM, đầu tư một nhà máy tại Vũng Tàu. Anh ta vay vốn tại ngân hàng ở TP. HCM  nhưng xây nhà máy tại Vũng Tàu, có thể thuê cả công nhân từ TP. HCM xuống Vũng Tàu và công nhân tại Vũng Tàu. Những công nhân thuê từ TP. HCM có lẽ chi tiêu ít nhất một nửa tiền lương tại TP. HCM (vì gia đình họ ở đó) và một nửa tại Vũng Tàu.

Trong môi trường quốc gia thì lượng người đầu tư một nơi, nộp thuế một nơi, vay ngân hàng một nơi và chi tiêu ở nhiều nơi không nhiều và dựa trên các cơ chế quản lý xuất, nhập cảnh, hải quan mà ta có thể kiểm soát được các dòng tiền ra, vào quốc gia. Với một địa phương, ta không thể kiểm soát được các dòng tiền này! Do đó, nếu cố tình tính GDP cho địa phương thì con số này hoàn toàn không chính xác.

Chính vì việc các địa phương “cố gắng” tính GDP để chứng tỏ một cách “khoa học” sự phát triển của địa phương mình mà xảy ra tình trạng như ông Vương Đình Huệ than: “Không biết GDP chạy đi đâu” [5] để nói về tốc độ tăng trưởng GDP của các địa phương cao nhưng tốc độ tăng trưởng GDP cả nước lại thấp hơn nhiều!.

Cũng may mắn là tới thời điểm hiện tại (đầu năm 2014): “Bộ trưởng Kế hoạch và Đầu tư đang chỉ đạo Tổng cục Thống kê xây dựng Đề án chuyển đổi quy trình biên soạn số liệu GRDP của tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương để trình Thủ tướng Chính phủ ký quyết định ban hành. Theo đó, từ năm 2016, Tổng cục Thống kê sẽ chủ trì và trực tiếp cùng phối hợp với các Cục Thống kê tính toán số liệu GRDP và thông báo cho các địa phương thống nhất sử dụng.” [3]

Khái niệm GRDP (Gross Regional Domestic Production) là Tổng sản phẩm địa phương. Hai địa đã sử dụng GRDP thay cho GDP là Hà Nội và TP. HCM.

Như vậy, xin trích câu của Phó thủ tướng Vũ Đức Đam khi ông còn là Bộ trưởng chủ nhiệm văn phòng chính phủ: “Bản thân cái từ GDP chỉ đúng với nền kinh tế hoàn thiện, không có khái niệm GDP từng tỉnh mà ta quen gọi, nên số liệu ở tỉnh nếu đúng về khoa học kinh tế không thể gọi là GDP được” [4].

Tài liệu tham khảo:

[1] http://www.baodatviet.vn/kinh-te/tai-chinh/da-tim-ra-nguyen-nhan-gdp-quottron-timquot-2362792/
[2] http://gso.gov.vn/Default.aspx?tabid=382&ItemID=13521
[3] http://www.nhandan.com.vn/kinhte/tin-tuc/item/22125602-thong-nhat-su-dung-cach-tinh-chi-tieu-tong-san-pham-trong-nuoc.html
[4] http://www.tienphong.vn/kinh-te/bo-truong-vu-duc-dam-khong-co-khai-niem-gdp-tung-tinh-653187.tpo
[5] http://dantri.com.vn/kinh-doanh/ong-vuong-dinh-hue-khong-biet-gdp-chay-di-dau-782628.htm
[6] http://vneconomy.vn/20140206031427536P0C9920/gdp-chay-di-dau.htm
[7] http://dantri.com.vn/kinh-doanh/gdp-binh-quan-dau-nguoi-gap-doi-thu-nhap-binh-quan-dau-nguoi-842082.htm

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

Information

This entry was posted on 14/04/2014 by in Kinh tế học.

Điều hướng

%d bloggers like this: